Temper T6, T651, H112 คืออะไร อ่านอย่างไร

Temper T6 T651 H112 คืออะไร ต่างกันอย่างไร

Temper คือรหัสที่บอก "สภาวะ" ของอลูมิเนียมว่าผ่านกระบวนการทางกลหรือความร้อนอะไรมาบ้าง ซึ่งกำหนดความแข็งแรง ความเหนียว และพฤติกรรมตอนกัดกลึงโดยตรง เกรดเดียวกันแต่ temper ต่างกัน คุณสมบัติต่างกันมาก — 6061-O นิ่มจนขึ้นรูปได้ง่าย ขณะที่ 6061-T6 แข็งแรงดึงราว 310 MPa ดังนั้นสั่งแค่เลขเกรดอย่างเดียวไม่พอ ต้องระบุ temper ทุกครั้ง

แล้วรหัสพวกนี้อ่านอย่างไร บทความนี้แกะทีละตัวอักษรแบบที่ช่างและวิศวกรใช้จริงหน้างาน พร้อมตารางสรุป temper ที่พบบ่อยในแผ่นและเพลาที่จำหน่ายในไทย

ระบบรหัส Temper: ตัวอักษรแรกบอกกลุ่มกระบวนการ

รหัส temper ตามมาตรฐาน ANSI H35.1 ประกอบด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษตามด้วยตัวเลข ตัวอักษรแรกคือตัวที่สำคัญที่สุด เพราะบอกว่าวัสดุผ่านกระบวนการกลุ่มไหนมา

• F (As-Fabricated) — สภาพจากโรงงานโดยไม่ควบคุมกระบวนการพิเศษ คุณสมบัติไม่แน่นอน มักพบในงานขึ้นรูปร้อนที่ยังไม่ผ่านการปรับสภาพ
• O (Annealed) — อบอ่อนจนนิ่มที่สุด เหมาะกับงานดัดและขึ้นรูปลึก แต่กัดกลึงยากเพราะเนื้อเหนียว เศษยาวติดคมทูลส์
• H (Strain Hardened) — เพิ่มความแข็งแรงด้วยการรีดเย็น ใช้กับอัลลอยด์ที่ชุบความร้อนไม่ได้ เช่น ซีรีส์ 1xxx, 3xxx และ 5xxx
• T (Thermally Treated) — ชุบความร้อนจนเกิดการแข็งตัวของอนุภาคละเอียด (Precipitation Hardening) ใช้กับซีรีส์ 2xxx, 6xxx และ 7xxx
• W (Solution Heat Treated) — สภาพชั่วคราวหลังอบละลาย จะค่อย ๆ แข็งตัวเองตามเวลา แทบไม่ใช้ในงานจริง

จำง่าย ๆ: ถ้าเกรดนั้นชุบความร้อนเพิ่มความแข็งแรงได้ (เช่น 6061, 7075) คุณจะเจอ temper ตัว T เป็นหลัก ถ้าชุบไม่ได้ (เช่น 5083) จะเจอตัว H

T Series: T6 กับ T651 ต่างกันตรงไหน

T6 ย่อมาจาก Solution Heat Treated + Artificially Aged แปลเป็นภาษาช่างคือ อบละลายธาตุที่อุณหภูมิสูง ชุบเย็นเร็ว แล้วอบคืนตัวที่อุณหภูมิต่ำจนแข็งแรงเต็มสเปก เป็น temper มาตรฐานของเกรดชุบความร้อนได้ โดย อลูมิเนียม 6061-T6 ให้ความแข็งแรงดึงราว 310 MPa และ อลูมิเนียม 7075-T6 ราว 572 MPa

T651 คือ T6 ที่ผ่านขั้นตอนเพิ่มอีกหนึ่งขั้น คือการยืดแผ่นด้วยแรงดึงเล็กน้อยเพื่อคลายแรงเค้นสะสม (Stress Relieved) ที่เกิดจากการชุบเย็นเร็ว คุณสมบัติเชิงกลเท่ากับ T6 ทุกประการ แต่ต่างกันมากตอนขึ้นเครื่อง แผ่น T6 ธรรมดาที่ยังมีแรงเค้นค้างอยู่มักโก่งตัวหลังถูกกัดเนื้อออกเยอะ ๆ โดยเฉพาะงาน pocket ลึกหรือแผ่นบาง ส่วน T651 คงรูปกว่ามาก จึงเป็น temper ที่งาน CNC ควรสั่งเป็นค่าเริ่มต้น

อีกรหัสที่เจอบ่อยคือ T6511 บนเพลาและรูปพรรณรีดขึ้นรูป หมายถึงคลายแรงเค้นด้วยการยืดเหมือนกัน แต่อนุญาตให้มีการแก้ความตรงเล็กน้อยหลังยืด (Minor Straightening) สำหรับงานกลึงเพลาทั่วไป ใช้งานได้เทียบเท่า T651 ในเชิงแรงเค้นคงเหลือ

H Series: H112 และ H116 ของเกรด 5xxx

อัลลอยด์ที่ชุบความร้อนไม่ได้อย่าง อลูมิเนียม 5083 ได้ความแข็งแรงจากการรีดเย็นแทน รหัส H จึงมีตัวเลขสองหลัก หลักแรกบอกกระบวนการ หลักสองบอกระดับความแข็ง

• H1 — รีดเย็นอย่างเดียว
• H2 — รีดเย็นแล้วอบคืนส่วนหนึ่ง ลดความแข็งลงเพื่อเพิ่มความเหนียว
• H3 — รีดเย็นแล้วอบให้คงตัว (Stabilized) สำหรับอัลลอยด์ที่มีแมกนีเซียมสูงอย่างกลุ่ม 5xxx ป้องกันคุณสมบัติเสื่อมตามเวลา

ตัวเลขหลักที่สองบอกระดับความแข็ง เช่น 2 คือแข็งหนึ่งในสี่ 4 คือครึ่งหนึ่ง และ 8 คือแข็งเต็มที่

สอง temper ที่พบบ่อยที่สุดในแผ่น 5083 คือ H112 ซึ่งได้จากการรีดร้อนและมีความแข็งแรงขั้นต่ำรับประกัน เหมาะกับแผ่นหนางานทั่วไป กับ H116 ซึ่งผ่านการปรับสภาพและทดสอบเฉพาะสำหรับอัลลอยด์แมกนีเซียมสูง เพื่อยืนยันว่าทนการกัดกร่อนแบบลอกเป็นแผ่น (Exfoliation) ได้ดี จึงเป็น temper ที่งานต่อเรือและถังบรรจุนิยมเรียกใช้

Temper ส่งผลต่อการกัดกลึงและงานประกอบอย่างไร

• งานกัดเนื้อเยอะหรือแผ่นบาง — เลือก T651 หรือ T6511 เสมอ แรงเค้นที่ถูกคลายไปแล้วทำให้ชิ้นงานไม่โก่งตัวหลังกัด ลดทั้งงานเสียและงานแก้
• งานดัดขึ้นรูป — เลือก O หรือ H112 ที่นิ่มกว่า แล้วค่อยพิจารณาว่าต้องเพิ่มความแข็งแรงภายหลังไหม (ทำได้เฉพาะเกรดที่ชุบความร้อนได้)
• งานเชื่อม — จำไว้ว่าการเชื่อมคือการทำลาย temper บริเวณรอยเชื่อม 6061-T6 ที่เชื่อมแล้วจะอ่อนตัวลงในโซน HAZ เหลือใกล้สภาวะ T4 สูญเสียความแข็งแรงราว 40–50% ถ้าไม่ชุบความร้อนใหม่ ส่วน 5083-H112 แทบไม่เสียความแข็งแรงหลังเชื่อมเพราะไม่ได้พึ่งการชุบความร้อนตั้งแต่แรก รายละเอียดเชิงลึกอยู่ในบทความ อลูมิเนียมเกรดไหนเชื่อมได้ เชื่อมอย่างไรไม่ให้ร้าว
• งานที่ต้องคุมมิติแน่น — ระบุ temper ลงในใบสั่งซื้อและเช็กกับ Mill Certificate ทุกล็อต เพราะรหัส temper คือหลักฐานว่าวัสดุผ่านกระบวนการที่ถูกต้องจริง

ตารางสรุป Temper ที่ใช้บ่อย

สรุป

• Temper บอกสภาวะของวัสดุ เกรดเดียวกันต่าง temper คุณสมบัติต่างกันมาก — ระบุทุกครั้งตอนสั่ง
• ตัวอักษรแรกอ่านง่าย: H คือแข็งจากการรีด (เกรดชุบความร้อนไม่ได้) ส่วน T คือแข็งจากการชุบความร้อน
• T651 คือ T6 ที่คลายแรงเค้นแล้ว งาน CNC ควรเลือกเป็นค่าเริ่มต้น โดยเฉพาะแผ่นบางและงานกัดเนื้อเยอะ
• H112 และ H116 คือ temper หลักของ 5083 โดย H116 เน้นงานทะเลที่ต้องทนการกัดกร่อนสูง
• การเชื่อมทำให้เกรดตัว T อ่อนตัวบริเวณรอยเชื่อม — วางแผนความแข็งแรงของจุดเชื่อมไว้ล่วงหน้า

คำถามที่พบบ่อย

T6 กับ T651 ความแข็งแรงต่างกันไหม?

ไม่ต่างกัน ค่าความแข็งแรงดึงและจุดครากเท่ากันตามมาตรฐาน ต่างกันที่ T651 ผ่านการยืดคลายแรงเค้นสะสมหลังชุบเย็น ทำให้แผ่นไม่โก่งตัวมากหลังกัดเนื้อออก ถ้างานต้องกัด pocket ลึกหรือแผ่นบาง การจ่ายเพิ่มเล็กน้อยเพื่อ T651 มักถูกกว่างานเสียหนึ่งชิ้น

สั่ง 5083 เป็น T6 ได้ไหม?

ไม่ได้ 5083 เป็นอัลลอยด์กลุ่มที่ชุบความร้อนเพิ่มความแข็งแรงไม่ได้ (Non-heat-treatable) จึงมีเฉพาะ temper กลุ่ม H เช่น H112 หรือ H116 ถ้าต้องการความแข็งแรงสูงกว่า ให้พิจารณาเปลี่ยนเกรดไปที่ 6061-T6 หรือ 7075-T6 แทน แต่ต้องยอมรับข้อแลกเปลี่ยนเรื่องการทนการกัดกร่อนและการเชื่อม

จะรู้ได้อย่างไรว่าได้ temper ตรงที่สั่ง?

เช็กจาก Mill Certificate ที่มากับวัสดุทุกล็อต ซึ่งระบุเกรด temper และผลทดสอบคุณสมบัติเชิงกลจริงของล็อตนั้น ผู้จำหน่ายที่เชื่อถือได้จะออกใบรับรองให้ทุกครั้งโดยไม่ต้องร้องขอ อ่านวิธีดูใบรับรองเพิ่มเติมได้ในบทความ Mill Certificate คืออะไร ทำไมต้องขอทุกครั้ง

ถ้าไม่ระบุ temper ตอนสั่งซื้อจะเกิดอะไรขึ้น?

ผู้ขายส่วนใหญ่จะเลือก temper มาตรฐานของเกรดนั้นให้ เช่น 6061 มักได้ T6 หรือ T651 แต่ความเสี่ยงคือคุณอาจได้ T6 ทั้งที่งานต้องการ T651 หรือได้ H112 ทั้งที่หน้างานเรียก H116 วิธีป้องกันคือเขียนทั้งเกรดและ temper ลงในใบสั่งซื้อเสมอ เช่น 6061-T651 แผ่น 50 มม.

บทความที่เกี่ยวข้อง

• เปรียบเทียบอลูมิเนียม 5083 vs 6061 vs 7075 เลือกเกรดไหนดี
• อลูมิเนียมซีรีส์ 1000–7000 ต่างกันอย่างไร
• วิธีเลือกอลูมิเนียมสำหรับงาน CNC

ส่งสเปกเกรดและ temper ที่ต้องการมาให้ทีม PX Metal เช็กสต๊อกและตัดตามขนาดให้พร้อมใช้งานได้เลยที่ LINE @548vojid หรือโทร 090-960-0063 ตอบกลับภายใน 1 ชั่วโมงในเวลาทำการ