ตรวจรับอลูมิเนียมอย่างไรให้มั่นใจว่าตรงสเปก

ตรวจรับอลูมิเนียมต้องดูอะไรบ้าง

คำตอบสั้นที่สุด: การตรวจรับอลูมิเนียมที่ถูกต้องต้องครอบคลุม 4 เรื่อง คือ เอกสารรับรอง ขนาดและความคลาดเคลื่อน สภาพภายนอก และการยืนยันเกรดกับ temper โดยเฉพาะ Mill Certificate ที่เลขล็อตต้องตรงกับตัววัสดุจริง ถ้าตรวจครบทั้ง 4 จุดก่อนเริ่มแปรรูป โอกาสเจอวัสดุผิดสเปกระหว่างผลิตจะเหลือน้อยมาก

ปัญหาที่โรงกลึงเจอบ่อยไม่ใช่ของผิดเกรดแบบจงใจ แต่เป็นความคลาดเคลื่อนจากการสลับล็อต ตัดผิดขนาด หรือ temper ไม่ตรงที่สั่ง บทความนี้สรุปเช็กลิสต์ที่ฝ่าย QC ใช้จริง ตั้งแต่เอกสารจนถึงการทดสอบเชิงลึก

ตรวจเอกสารก่อนแกะแพ็ก

เอกสารคือด่านแรกและด่านที่คนข้ามบ่อยที่สุด

• ใบส่งของเทียบใบสั่งซื้อ — เกรด temper ขนาด จำนวน และน้ำหนักต้องตรงกันทุกช่อง
• Mill Certificate — ใบรับรองจากโรงผลิต สิ่งที่ต้องเช็กก่อนเป็นอันดับแรกคือเลข Heat Number หรือ Lot Number บนใบ ต้องตรงกับ marking บนแผ่นหรือสลากที่ติดมากับเพลา ถ้าเลขไม่ตรง เอกสารชุดนั้นใช้อ้างอิงไม่ได้
• ผลทดสอบบนใบ — ความแข็งแรงดึง ความแข็งแรงคราก และส่วนประกอบเคมีต้องอยู่ในช่วงมาตรฐานของเกรดที่สั่ง

วิธีอ่าน Mill Certificate แบบละเอียดทีละช่องอยู่ในบทความ Mill Certificate คืออะไร ทำไมต้องขอทุกครั้ง

ตรวจขนาดและสภาพภายนอก

ของถึงแล้วอย่าเพิ่งเอาขึ้นเครื่อง วัดก่อนด้วยเครื่องมือที่สอบเทียบแล้ว

• วัดความหนาด้วยไมโครมิเตอร์อย่างน้อย 3–4 จุด ทั้งกลางแผ่นและขอบ เพราะแผ่นรีดอาจหนาไม่เท่ากันทั้งผืน
• วัดกว้างยาวด้วยตลับเมตรหรือเวอร์เนียร์ เทียบกับขนาดที่สั่ง
• เพลาให้วัดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 ตำแหน่งตั้งฉากกัน เพื่อดูความเป็นวงรี
• เช็กความตรงและความเรียบด้วยไม้บรรทัดตรง โดยเฉพาะแผ่นที่จะกัดเนื้อออกเยอะ
• สำรวจผิวหารอยขีดข่วนลึก รอยบุบมุม ปลายแผ่นบิ่น และคราบขาวจากความชื้น ถ้างานต้องอโนไดซ์ให้เข้มงวดกับตำหนิผิวเป็นพิเศษ เพราะจะเด่นชัดขึ้นหลังชุบ

ค่า tolerance ที่แน่นอนขึ้นกับมาตรฐานการผลิตและข้อตกลงตอนสั่ง ควรระบุไว้ในใบสั่งซื้อเสมอ ถ้างานต้องการ tolerance แน่นเป็นพิเศษ แจ้งไว้ตั้งแต่ตอน ขอใบเสนอราคา

ยืนยันเกรดและ temper

ขนาดถูกไม่ได้แปลว่าเกรดถูก การยืนยันเกรดทำได้ 3 ระดับ

1. เช็ก marking — แผ่นคุณภาพจะมีเกรด temper มาตรฐาน และเลขล็อตพิมพ์หรือปั๊มไว้บนผิว เทียบให้ตรงกับใบสั่งและ Mill Certificate
2. ยิงวิเคราะห์ธาตุด้วยเครื่อง PMI/XRF — สำหรับงานสำคัญ เครื่องวิเคราะห์แบบพกพาจะอ่านสัดส่วนธาตุหลักออกมา เช่น อลูมิเนียม 5083 ต้องมีแมกนีเซียมราว 4.0–4.9% ส่วน อลูมิเนียม 7075 มีสังกะสีเป็นธาตุผสมหลัก ควรใช้เครื่องรุ่นที่วัดธาตุเบาอย่างแมกนีเซียมและซิลิกอนได้
3. วัดความแข็งยืนยัน temper ทางอ้อม — ค่าโดยประมาณที่ใช้อ้างอิง: อลูมิเนียม 6061-T6 ราว 95 HB, 7075-T6 ราว 150 HB และ 5083-H116 ราว 75 HB ถ้าวัดแล้วต่ำกว่านี้มาก อาจไม่ใช่ temper ที่สั่ง

การตรวจเชิงลึกสำหรับงานที่ห้ามพลาด

งานที่ลูกค้าปลายทางเข้มงวด เช่น แม่พิมพ์แผ่นหนา ชิ้นส่วนยานยนต์ หรืองานที่ต้อง audit ควรตรวจเพิ่ม

• Ultrasonic Testing (UT) — ตรวจรอยแยกชั้นหรือโพรงภายในแผ่นหนา โดยไม่ทำลายชิ้นงาน
• ทดสอบแรงดึงจากตัวอย่างจริง — ตัดคูปองจากล็อตนั้นส่งห้องแล็บ สำหรับล็อตใหญ่หรืองานโครงสร้าง
• เก็บ traceability เป็นไฟล์ประจำโปรเจกต์ — รวมใบสั่งซื้อ ใบส่งของ Mill Certificate และผลตรวจหน้างานไว้ด้วยกัน

พบของไม่ตรงสเปกต้องทำอย่างไร

1. หยุดทันที อย่าแปรรูปต่อ — วัสดุที่ถูกตัดหรือกัดแล้วมักถือว่ารับของเรียบร้อย การเคลมจะยากขึ้นมาก
2. ถ่ายรูปหลักฐาน — ตำหนิ marking เลขล็อต และเอกสารทั้งหมด
3. แยกชิ้นที่มีปัญหา ออกจากกองใช้งาน ติดป้ายกันคนเผลอหยิบไปใช้
4. แจ้งผู้ขายโดยเร็ว พร้อมเลขใบสั่งซื้อ เลขล็อต และรูปประกอบ
5. ตกลงวิธีแก้ให้ชัด — เปลี่ยนของ ส่วนลด หรือคืนเงิน ผู้ขายที่มีระบบ QC จะมีช่องทางเคลมชัดเจน เช่นทีม PX Metal

สรุป

• ตรวจเอกสารก่อนแกะของ เช็กเลข Heat/Lot ให้ตรงกับตัววัสดุเสมอ
• วัดขนาดหลายจุด ทั้งหนา กว้าง ยาว และความตรง อย่าเชื่อตัวเลขบนสลากอย่างเดียว
• ยืนยันเกรดด้วย marking และเครื่อง PMI เมื่องานสำคัญ ใช้ค่าความแข็งช่วยยืนยัน temper
• พบของไม่ตรงสเปก ห้ามแปรรูปต่อ แยกของ ถ่ายรูป แล้วแจ้งผู้ขายพร้อมหลักฐานทันที
• สั่งจากผู้ขายที่ออก Mill Certificate ทุกล็อตและตัดจากสต็อกที่ตรวจแล้ว คือวิธีลดงาน QC หน้างานที่ดีที่สุด

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีเครื่อง PMI จะยืนยันเกรดได้ไหม

ได้ในระดับหนึ่ง โดยเช็ก marking บนแผ่นเทียบกับ Mill Certificate และวัดความแข็งเทียบค่ามาตรฐานของเกรดนั้น แต่ถ้างานมีผลต่อความปลอดภัยหรือลูกค้าบังคับเอกสาร ควรส่งตัวอย่างเข้าห้องแล็บภายนอก หรือสั่งจากผู้ขายที่รองรับการตรวจ PMI ก่อนส่งมอบ

คราบขาวบนผิวแผ่นถือว่าไม่ผ่าน QC ไหม

ขึ้นกับความลึกและการใช้งาน คราบผิวเผินจากความชื้นสะสมมักขัดออกได้และไม่กระทบคุณสมบัติเชิงกล แต่ถ้าเป็นหลุมลึกหรืองานต้องอโนไดซ์ ควรถ่ายรูปปรึกษาผู้ขายก่อนนำไปใช้

ควรเก็บ Mill Certificate ไว้นานแค่ไหน

เก็บไว้ตราบเท่าที่ชิ้นงานยังใช้งานอยู่ บวกระยะเวลารับประกันตามสัญญา งานที่ต้องตรวจสอบย้อนกลับ เช่น งานยานยนต์หรืองานราชการ มักกำหนดให้เก็บเอกสารไว้หลายปี

ตรวจรับเพลาต่างจากตรวจรับแผ่นอย่างไร

หลักการเดียวกัน แต่เพลาต้องเพิ่มการวัดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 ตำแหน่งตั้งฉากกันเพื่อดูความเป็นวงรี และเช็กความตรงตลอดความยาว เพราะเพลาโก่งจะทำให้จับยึดบนหัวจับเครื่องกลึงไม่ได้ตามแบบ

บทความที่เกี่ยวข้อง

• Mill Certificate คืออะไร ทำไมต้องขอทุกครั้ง
• วิธีเลือกอลูมิเนียมสำหรับงาน CNC
• ราคา LME คืออะไร ส่งผลต่อราคาอลูมิเนียมในไทยอย่างไร

ต้องการอลูมิเนียมที่ตรวจสเปกมาแล้วพร้อม Mill Certificate ทุกล็อต ส่งรายการขนาดที่ใช้มาให้ทีม PX Metal เตรียมของให้พร้อมตรวจรับได้เลยที่ LINE @548vojid หรือโทร 090-960-0063 ตอบกลับภายใน 1 ชั่วโมงในเวลาทำการ